Safe and Sound Protocol

Inleiding

Het oefenen met behulp van het luisterprogramma, bekend als het Safe and Sound Protocol (SSP), dat is ontwikkeld door dr. Stephen Porges, grondlegger van de Polyvagaaltheorie, is een auditief revalidatie programma dat de middenoorspiertjes heractiveert, hoe dat zit en wat dat kan betekenen voor jou, lees je hier.

Sociale interactie, bron van veiligheid

Onze evolutionaire voorsprong ten opzichte van niet-zoogdieren is gelegen in sociale interactie waardoor wij kunnen samenwerken en elkaar veiligheid kunnen bieden. Daarmee heeft de evolutie een alternatief beschermingsmechanisme ontwikkeld, alternatief voor vechten en vluchten of voor bevriezen. Maar om dat ‘nieuwe’ sociale mechanisme te gebruiken is samenwerking tussen alle zintuigen, die expliciet bij sociaal gedrag betrokken zijn, én de signalen vanuit de organen (via de Nervus Vagus), vereist. We noemen dat het sociale betrokkenheidssysteem.

Safe and Sound Protocol - Sociaal Betrokkenheid Systeem
Sociaal Betrokkenheid Systeem

Het gehoor

Evolutionair en praktisch gezien is het gehoor het belangrijkste zintuig van dit sociale systeem. Daarbij speelt de actieve aanpassing van het middenoor om voorrang te geven aan het horen van de menselijke stem de belangrijkste rol. De middenoorspiertjes vervullen deze taak. Als het middenoor goed functioneert kunnen we goed contact maken.

Veiligheid

Een soepel functionerend gehoor is een randvoorwaarde voor sociale afstemming en daardoor essentieel bij het ervaren van veiligheid. Zoogdieren zoeken immers veiligheid bij elkaar. Echter, zodra er gevaar dreigt dat boven de geboden veiligheid van de groep uitstijgt of als deze niet meer beschikbaar is, of als de groep zich juist tegen een individu keert, stopt ook de beweging van de middenoorspiertjes omdat er kennelijk iets anders nodig is dan sociaal contact. We schakelen terug op solitair gedrag, en vallen in wezen terug op een ouder evolutionair programma, dat van niet-zoogdieren. In de eerste instantie vechten of vluchten we en als dat niet werkt gaan in de stand van overgave (bevriezen). Deze overlevingsmechanismen kunnen in onze moderne tijd subtiele vormen aannemen waardoor het niet direct opvalt.

Disfunctie middenoor

Als we ons als kind keer op keer onveilig hebben gevoeld, bijvoorbeeld door onvoorspelbare of (emotioneel) afwezige ouders, verliezen de middenoorspiertjes hun functie. Deze deactivatie is een aanpassing aan de situatie van continue onveiligheid, het gehoor wordt statisch en zal geluid (ook de menselijke stem) eerder als onveilig interpreteren. Dit proces is onbewust. Het eerste dat daarbij opvalt is een verminderd vermogen tot spraakverstaan en moeite hebben met lawaai.

Overigens, er is ook nog een meer medische oorzaak van deze disfunctionele aanpassing, namelijk het hebben doorgemaakt van veel oorontstekingen. Ik laat dit onderdeel hier verder onbesproken…

Vereenzaming

Wanneer de middenoorspiertjes hun bewegelijkheid hebben ‘verloren’, missen we optimale sociale interactie en raken we – eerst onbewust – sociaal geïsoleerd. Dat isolement kunnen we op veel manieren compenseren, door druk te zijn met werk, het zoeken van materiële genoegens, het aangaan van veelvuldige intieme contacten die elkaar in rap tempo opvolgen, het zoeken van kicks, gebruik van drank en andere middelen en natuurlijk het spiritueel zoeken van het ‘zelf’. Uiteindelijk komen we toch onze innerlijke leegte tegen, vaak met een grondtoon van leegte, we voelen ons onthecht.

Lichamelijke klachten

Cliënten melden ook niet medisch verklaarbare klachten, de belangrijkste uitschieters zijn: klachten met het gehoor (moeite met spraakverstaan, hyperacusis en weerstand tegen contactgeluid) en klachten in het bekkengebied (problemen met de urinewegen en seksuele disfunctie zonder lichamelijke aanleiding). Klachten in het bekkengebied van seksuele aard worden groter als er ook enige afstand is tot lichamelijkheid als gevolg van onveilige hechting met een primaire verzorger of vroegkinderlijke ervaring met (seksueel) geweld of overschrijdend gedrag.

Safe and Sound Protocol (SSP)

Hoe zeer men ook in therapie is, zolang de middenoorspiertjes hun beoogde functie niet (kunnen) hervatten, zal er weinig winst geboekt worden, een statisch gehoor houdt het autonome zenuwstelsel immers in staat van onveiligheid. Het oefenen met behulp van het Safe and Sound Protocol dat de middenoorspiertjes heractiveert kan uitkomst bieden. Het mag echter niet te vroeg worden ingezet, bijvoorbeeld als er nog geen nieuwe aanvullende bronnen van veiligheid zijn of als het ervaren van veiligheid nog niet als veilig kan worden ervaren. Het wordt dan contraproductief.

Praktische zaken en vragen

Hoe moet ik me voorbereiden
Je ontvangt vooraf een of meerdere assessments, die we samen doornemen en bespreken.

Wat kost het?
Het wordt toegepast tijdens de sessies, die sessies betaal je (aangepast tarief ivm met de hoge bezoekfrequentie). Je hoeft voor het gebruik van het programma zelf niets extra’s te betalen omdat je al betaalt voor de sessie.

Wat hoor ik eigenlijk, zijn het heel speciale geluiden?
Je hoort muziek, bekende wat neutrale songs, waaraan technisch gesleuteld is, het klinkt niet bepaald mooi doordat het frequentiespectrum is aangepast.

Is het belastend?

De muziek zet je zo zacht mogelijk, zodat het nog wel comfortabel is en je je niet heel erg hoeft te in te spannen om het te horen. Vervolgens daagt het programma je gehoor best wel uit. En mede doordat je tijdens de luistersessie niets doet, stil zit en maar een beetje naar de muziekspeler kijkt kan het best wel confronterend zijn, dat niets doen.

Kan ik het ook onderbreken?
Uiteraard, dat is geen enkel probleem, we bespreken dat voor de start.

Ga ik er meteen wat van merken?
Dat verschilt enorm per persoon, zie ook de evaluatie.

Is het veilig
Ja, er wordt alles aan gedaan om je op je gemak te voelen.

In welke omstandigheden is de luistersessie?
Alhier op locatie, met een gesloten koptelefoon op, het moet zo stil mogelijk zijn.


Achtergrond voor geïnteresseerden

Het Safe & Sound Protocol is in de eerste plaats ontwikkeld voor, en het meest succesvol toegepast bij kinderen die contactarm of teruggetrokken gedrag (zijn gaan) vertonen en overgevoelig blijken voor auditieve prikkels, kinderen die een bepaalde sociabiliteit lijken te missen. Deze kinderen worden doorgaans binnen het autismespectrum gediagnosticeerd, waarbij het maar de vraag is of dit correct is. Immers chronische oorontstekingen kunnen eveneens het gehoor hebben verstoord, met de zelfde klachten zoals als hierboven genoemd, tot gevolg. Hierdoor kan het kind in een sociaal isolement terecht gekomen zijn, niet doordat het autistisch is, maar doordat het gehoor niet goed functioneert. Deze chronische ‘aanpassing’ van het gehoor kan ook dieper liggen, namelijk doordat het kind overweldigende ervaringen niet heeft kunnen verwerken waardoor traumasporen zijn ontstaan. Hoe dat precies zit voert te ver voor deze pagina.

Versterken sociabiliteit bij kinderen

SSP als onderdeel van therapie, die voornamelijk moet zijn gericht op herstel van vertrouwen en toename van sociabiliteit kan deze kinderen terugbrengen naar een meer contactgericht gedrag, wat alleen slaagt als de omgeving dat gedrag kan ondersteunen, we noemen dit co-regulatie. Het is geen leerproces, maar een proces van ontwikkeling of herstel.

Versterken sociabiliteit bij volwassenen

De meeste volwassenen hebben hun leven op een bepaalde manier vormgegeven, hoewel velen van hen om verschillende redenen in therapie gaan hebben ze beperkte mogelijkheden om te co-reguleren, dat wil zeggen in emotioneel veilige sociale situaties verblijven met anderen. Het programma toepassen is dan een ruw schot voor de boeg als het niet wordt ingezet nadat er weer enige mogelijkheden tot co-regulatie zijn die aansluiten op de therapie. De verslaving voorbij zet daar vooral op in, want alleen het aangaan van sociaal veilig contact maakt coping gedrag als drinken overbodig. Daarom kan het inzetten van dit auditieve programma niet los worden gezien van intensieve begeleiding of therapie.