Intrinsiek slechte mensen bestaan niet?

Vandaag 27 januari 2022, op Holocaust Memorial Day, overleed mr Max Moszkowicz, de nestor van de Nederlandse straf advocatuur. Als jochie van 7 werd hij met zijn jongere zusje en broertje de oorlog in gesleurd. 5 jaar later werd hij afgezet in Limburg. Alleen hij had de verschrikkingen overleefd.

Moszkowicz verbaasde vriend en vijand door te stellen dat er geen echt intrinsiek slechte mensen bestaan. Dat is nog al wat als je de verschrikkingen aan den lijve hebt ondergaan. Bram Moszkowicz zei er later over: “Hij zei dan”, “Als je dit doet, dat kan je alleen maar als je ziek bent en als je ziek bent hoef je nog niet slecht te zijn”.

Dat is een bijzondere redenering die ook wel wat abstractie vraagt. Carry Knoops zei er in ‘Op 1’ het volgende over: “Als je er vanuit gaan dat mensen slecht zijn, dan ben jij slachtoffer en dan kom je nooit meer uit die slachtofferrol.”

In mijn begeleiding doorlopen mensen verschillende fasen, maar uiteindelijk kunnen ze alleen maar vrij worden als ze ook het slachtofferschap achter zich laten, in die zin begrijp ik dit wel, maar het voor mij in zekere zin ook semantiek.

Hoe het ook is, het neemt niet weg dat wrede figuren doorgaans, zo niet altijd, zelf een zeer traumatisch verleden hebben. Kijk naar de politieke monsters uit het verleden, het zijn altijd nationalisten met een populistische retoriek. Nationalisme is een vorm van nostalgie die gepolitiseerd wordt juist doordat de betreffende politiek leider geen toegang heeft tot het persoonlijke. Hij heeft het publieke domein nodig omdat alleen daar nog erkenning te halen is en hij weet in te spelen op angsten van anderen die hem zelf niet vreemd zijn.

Kort en goed, ik kan die visie alleen volgen in een wat abstractere gedachtewereld, zodra het dichtbij komt, voelt het heel anders. Laat ik het zo zeggen: ik vind het ziekteconcept toch wat te gemakkelijk.